Sair imamlardan (ə) nəql olunan hədislər - O, sizə nəsihət verir ki, bəlkə nəsihət alasınız - Nəsihətlər - İslamda nələr var? - gunahkar-bende
Şənbə günü, 2016-12-03, 2:40 PM
Allahın Peyğəmbəri (s): «Zirəklərin ən zirəyi günahlardan çəkinmək, axmaqların ən axmağı isə günah işlər görməkdir»
Main » Files » Nəsihətlər » O, sizə nəsihət verir ki, bəlkə nəsihət alasınız

Sair imamlardan (ə) nəql olunan hədislər
2013-07-29, 9:29 AM
Sair imamlardan (ə) nəql olunan hədislər
◘İmam Riza (ə) buyurur: "Bir gün Əbu Hənifə (Əhli-sünnə məzhəblərindən birinin imamı) İmam Sadiqin (ə) hüzurundan qayıdırdı. Yolda Musa ibn Cəfər ilə (ə) rastlaşdı. Ərz etdi: "Oğul! Günah kimin tərəfindəndir?”(Bu sual "cəbr və ixtiyar” məsələsi barəsində idi. Bu mövzu əsrlər boyu İslam mütəkəllimlərinin mübahisəli məsələlərindən biri olmuş, bir qrup mütəkəllim Allaha layiq olmayan şeylər aid etmiş, bir qrupu da Allahın bəndələrin işlərinə müdaxiləsini tamamilə inkar etmişdir. Bu ifrat və təfrit müqabilində Əhli-beyt imamları (ə) üçüncü bir yol bəyan etmişlər. Bu hədisdə də həmin məsələyə işarə olunmuşdur.)Buyurdu: "Bu məsələ üç hal çərçivəsindən xaricdə deyil: Ya təkcə Allah tərəfindəndir və bəndənin buna heç bir müdaxiləsi yoxdur. Bu halda Kərim Allahın bəndəni günaha görə cəzalandırması layiq deyil. Çünki ixtiyar bəndənin əlində olmayıb. Ya Allahla bəndənin iştirakı ilə baş verib. Yenə də layiq deyil ki, qüvvətli şərik zəif tərəf müqabilini incitsin. Ya da təkcə bəndə tərəfindəndir. (Əlbəttə ki, bəndə tərəfindəndir, çünki Allah günaha razı deyil.) Bu halda əgər Allah bəndəni cəzalandırarsa, bu bəndənin yol verdiyi nöqsan və səhvlərinə görədir, yox əgər bağışlasa da, bu, Allahın kərim və bağışlayan olmasına dəlalət edir.
◘Həzrət Riza (ə) buyurub: "Bir kəsdə üç xüsusiyyət olmasa onu mömin adlandırmaq olmaz; Allahın bəndələrlə davranma üslubu, Peyğəmbər (s) sünnəsi, imamların (ə) rəftar tərzi. Allahın üslubu gizlilik və sirr saxlamaqdır. Quranda buyurulur: "(Allah) qeybi (gizlində olanları) biləndir və sevdiyi peyğəmbərlərdən başqa heç kəsə də qeybdən bir şey bildirməz.” Peyğəmbərin sünnəsi xoş davranmaqdır. Allah bu barədə ona göstəriş verib buyurur: "Əfv etməyə adət et, yaxşı işlər görməyə əmr et və nadan insanlardan çəkin.” İmamların rəftar tərzi isə müharibə, çətinlik və xəstəlik zamanı səbr etməkdir. Bu barədə də Allah-təala buyurur: "Bunlardır doğru danışanlar və bunlardır pəhrizkarlar.”
◘Yeddinci imam (ə) buyurur: "Allaha itaətin kökü üç şeydir; qorxu, ümid və sevgi. Qorxunun nişanəsi günahı tərk etməkdir. Ümidin əlaməti ona itaət etməyə meyl etməkdir. Allahı sevməyin əlaməti şövq və tövbədir.”
◘Həzrət İmam Məhəmməd Təqi (ə) buyurdu: "Məhəbbəti cəlb edəcək üç şey var; insanlarla ünsiyyət zamanı onlara qarşı insaflı olmaq, çətinlik zamanında insanlarla həmdərd olub onlara təskinlik, ürək-dirək vermək, insanlarla üz-üzə gələn zaman pak və sağlam qəlbə malik olmaq. (Yəni, onlara qarşı heç bir kin-küdurət bəsləməmək.)”
◘Həzrət Baqir (ə) buyurub: "Allah möminə üç imtiyaz bəxş edib; dünya izzəti, axirət səadəti və zülmkarların qəlbində əzəmət.”
◘Həzrət Baqir (ə) buyurub: "Allahın bir behişti var ki, üç kəsdən başqa heç kəs ora yol tapa bilməz. Biri odur ki, zərərinə tamamlanacaq olsa belə haqqı deyər, digəri odur ki, Allah xatirinə mömin qardaşını görməyə gedər və üçüncüsü odur ki, bir mömini Allaha xatir özündən qabağa salar. (Yəni, onun manafeyini öz mənafeyindən üstün tutar.)”
◘Həzrət Musa ibn Cəfər (ə) buyurdu: "Ey Hişam ibn Həkəm! Hər kəs üç şeyi üç şeylə əvəz etsə, elə bil ki, öz əqlini əldən verməkdən xilas olar. Fikirləşmə nurunu uzun-uzadı arzularla, hikmətli mətləbləri zay və bihudə sözlərlə, ibrət və nəsihət nurunu şəhvətlərin ardınca düşməklə aradan aparan kəs öz əqli vasitəsilə həvəslərini döyəcləməklə batil edər. Hər kəsin əqli xarab olsa dini də xarab olar, dünyası da.”
◘İmam Məhəmməd Baqir (ə) buyurub: "Üç şey uca məqamlılıq bəxş edər, üç şey günahın kəffarəsidir, üç şey həlak edər, üç şey də nicat verər. Uca məqam bəxş edən şeylər hamıya salam vermək, qonaqlıq vermək və gecə namazı qılmaqdır. Günahın kəffarəsi qışdı fərəhlə və həvəslə dəstəmaz almaq, gecə-gündüz məscidə getmək və camaata qarşı diqqətli olmaqdır. (Yəni, onların haqqına riayət etmək). Həlak edən şeylər simiclik, nəfsani arzu və istəklər və xudpəsəndlikdir. (Yəni, özünübəyənmə). Nicat bəxş edən şeylər isə gizlində də, aşkarda da Allahdan qorxmaq, istər varlı, istərsə də kasıblıq halında orta həddə riayət etmək, həm qəzəb və həm də sevinc halında ədalətlə danışmaq.”
◘İmam Məhəmməd Baqir (ə) buyurub: "Bəndə həmişə üç şeyin arasındadır; bəla, qəza və qədər və nemətin. Allah tərəfindən gələn bəla müqabilində səbr etmək, qəza və qədər müqabilində təslim olmaq və nemət qarşısında isə şükr etmək vacibdir.”
◘Həzrət Musa ibn Cəfər (ə) buyurub: "Allah peyğəmbərlərə, onların övladlarına və ardıcıllarına üç imtiyaz verib; xəstəlik,(Bunun mənası səkkizinci fəslin axırıncı hədisində izah olundu.) sultanlardan qorxu və yoxsulluq. (Onlar haqq fərmanına itaət etməkdə heç bir qorxu olmadan hamıdan qabağa düşdüklərinə görə bu işlərə düçar olurlar).”
◘Həzrət Riza (ə) buyurub: "İnsan üçün onun həyatının üç ən qorxulu anı var. Biri doğulan vaxt gözünü dünyaya açdığı zaman, digəri ölən vaxt o biri aləmin varlıqlarını görən zaman, üçüncüsü isə Qiyamət günü qəbirdən qalxıb yeni səhnələr müşahidə etdiyi zaman. Allah-təala Yəhya peyğəmbərə (ə) bu üç vaxtda salam göndərib buyurub: "Salam olsun ona doğulduğu gün, ölüm zamanı və (Qiyamət günü yenidən) diriləcəyi zaman.” Eyni zamanda bu üç mərhələdə İsa Məsih də (ə) özünə salam göndərərək həmin dəhşətli anlardan ötrü özünə təskinlik vermişdir: "Salam olsun mənə doğulduğum gün və öləcəyim vaxtda və bir də dirilib ayağa qalxacağım gün.”
◘Həzrət Riza (ə) buyurub: "Hər kim məni qürbətdə ziyarət etsə Qiyamət günü üç anda onun köməyinə gələrəm və onu qorxudan xilas edərəm; sağdan və soldan əməl dəftərlərinin verildiyi zaman, sirat körpüsündən keçən zaman və əməllər haqq-hesab olunan zaman.”
◘Həzrət Səccad (ə) buyurub: "Zülmkar, ona kömək edən və onların işinə razı olanın hər üçü edilən zülmdə şərikdirlər.”
◘Həzrət Səccad (ə) buyurub: "Xızr peyğəmbərin (ə) Musaya (ə) verdiyi göstərişlərdən biri də bu idi: Heç kəsi günahda ittiham etmə. Allah yanında ən sevimli əməl üçdür; varlı olduğun zamanda orta həddə yaşamaq, qüdrətli olduğun zamanda əfv edib güzəştə getmək və Allah bəndələri ilə dostcasına davranmaq. Elə bir kəs yoxdur ki, Allahın bəndələri ilə dostcasına davransın, lakin Allah onunla axirətdə dostcasına davranmasın. Bütün hikmətlərin başı Allahdan qorxmaqdır.”
◘Əbu Malik deyir: "Bir gün həzrət Səccada (ə) ərz edib dedim: " Dinin bütün proqramlarını bəyan edin!” Buyurdu: "Haq söz danışmaq, ədalətli hökm vermək, əhd-peymana vəfa etmək dinin bütün proqramlarının əvvəlidir.”
◘Yenə də İmam Səccad (ə) buyurub: "Həyatın ən çətin vaxtları üç andır; ölüm mələyi görünən zaman, qəbirdən hərəkətə gələn zaman və Allahın hüzurunda dayanıb ya cənnət fərmanının sadir olmasını, ya da cəhənnəm göstərişinin verilməsini gözləmək.”
◘İmam Məhəmməd Baqir (ə) buyurub: "Bu ümmətdən bizim haqqımızı tanıyıb qəbul edənlər üçün nicat yolu var. Yalnız üç kəsdən - zülümkar padşahların qapısında işləyən, həva və həvəsə (nəfsani istəklərə) tabe olan və açıq-aşkar günaha qurşananlardan başqa.”
◘Həzrət Baqir (ə) buyurub: "Nuh (ə) öz ümmətinə nifrin etdikdən sonra şeytan onun yanına gəlib dedi: "Sən mənə yaxşılıq etmisən, mən də gəlmişəm onun əvəzini verim.” Nuh (ə) buyurdu: "Sənə xidmət etməkdən Allaha pənah! Mən sənə nə yaxşılıq etmişəm?!” Dedi: "Sən nifrin etdin, Allah da sənin qövmünü qərq etdi və artıq mən çalışıb onları yoldan azdırma əziyyətindən xilas oldum. Bir də növbəti qövm gələnə qədər rahatam.” Həzrət Nuh (ə) buyurdu: "İndi mənə nə əvəz verəcəkdin?” Dedi: "Məni üç yerdə yad et. Bu üç yerdə mən insana hər zaman olduğundan daha yaxınam; qəzəblənən zaman, iki nəfər arasında hökm verən zaman və naməhrəm bir qadınla heç kəsin olmadığı bir yerdə oturduğun zaman.”
◘İmam Məhəmməd Baqir (ə) buyurub: "Allah-təala buyurur: "Ey Adəm oğlu! Mən sənin barəndə üç lütf həyata keçirmişəm; sənin günahlarının üstünü örtmüşəm və əgər yaxınların bilsəydi səni dəfn etməzdilər, ikincisi sənə imkan verib sonra borcumu istəmişəm, amma sən axirət tədarükündən əsirgəyirsən, üçüncüsü də mal-dövlətinin üçdə birini ölümündən sonra sənin ixtiyarında qərar vermişəm, amma sən özündən qabağa göndərmirsən.”
◘Yenə də İmam Məhəmməd Baqir (ə) buyurub: "Allah möminə üç imtiyaz verib; dünya izzəti, axirət səadəti, ürəklərdə əzəmət.” Sonra bu ayələri oxudu: "İzzət Allaha, Onun peyğəmbərinə və möminlərə məxsusdur”,("Münafiqun”, ayə 8.)"Həqiqətən möminlər nicat tapdılar...”("Muminun”, ayə 1.)
◘Həzrət Riza (ə) buyurub: "Allah üç şeyi üç şeylə birlikdə vacib buyurub: "Namazı zəkatla və hər kim namaz qılıb zəkat verməsə namazı qəbul deyil. İkincisi öz şükrünü ata-ananın şükrü ilə bərabər və hər kim ki, öz ata-anasına minnətdarlıq və təşəkkür etməsə Allaha etdiyi şükrü də qəbul olmaz. Üçüncüsü də təqvanı sileyi-rəhm ilə birlikdə. Qohumlarına qarşı xoşrəftar olmayanın təqvası da yoxdur.
◘İmam Məhəmməd Baqir (ə) buyurub: "Mömin üç vaxtda şad olar; qadından kam alan zaman, mömin qardaşları ilə zarafatlaşan zaman və gecə namazı vaxtı.”
◘İmam Məhəmməd Baqir (ə) buyurub: "Zülm üç cürdür. Birincisi özünə olunan zülm. Bu Allah ilə öz arasında etdiyi günahdır. İkincisi, şirk vasitəsilə Allaha edilən zülm. Üçüncüsü isə camaatın haqlarını tapdalamaqla onlara olunan zülm.
Hikmət sahiblərinin, zahidlərin və s. bu kimilərinin dediklərindən
◘Loğman öz oğluna buyurub: "Oğul!” İnsan üç hissədən ibarətdir; Allaha məxsus olan hissə, özünə məxsus olan hissə və qurda məxsus olan hissə. Allaha aid olan hissə Ona tərəf yüksələcək ruhdur. Öz payı elmdir ki, ondan ləzzət aparar. Qurdun payı isə bədəndir.”
◘Bir hikmət sahibi deyib: "Dostlar üç dəstədir. Bir dəstə qida kimidir ki, onlarsız keçinmək olmur. Onlar din qardaşlarıdır. Digər dəstə dərman kimidir ki, onlara bəzi vaxtlarda ehtiyac duyulur. Üçüncü dəstə isə heç vaxt dərdə dəymir. Onlar tamahkarlardır.”
◘Bir zahid deyib: "İnsanlar üç dəstədirlər; tamam kişi, yarım kişi, nakişi. Birincisi odur ki, özünün rəyi var və onun rəyindən istifadə olunur. İkincisi odur ki, özünün rəy və qərarı yoxdur, lakin nəzər və təfəkkür sahiblərindən yararlanır və onların yolunu gedir. Nakişi odur ki, nə özünün rəy və nəzəri var, nə də mütəfəkkirlərdən bəhrələnir.”
◘Digəri deyib: "Dünyanın üç şeyindən başqa heç nə üçün təəssüflənmirəm. Biri eyiblərimi pərdəsiz mənə göstərən mömin qardaşır. Digəri uğursuz əyriliyimi düzəldən və nadanlıq etdiyim zaman mənə xəbərdarlıq edən alim, üçüncüsü isə nə məxluqun minnəti, nə də Xaliqin qəzəbi olan ruzidir.”
◘Səhl ibn Abdullah deyir: "Bir kəsdə üç xüsusiyyət cəm olmayınca onun rəhbər olma ləyaqəti yoxdur; camaatla nadan və axmaqcasına rəftar etməsin, onların nadanlığına göz yumsun və onların mal-dövlətinə göz dikməsin, əksinə, öz var-dövlətindən onlara versin.”
◘Bir hikmət sahibi deyib: "Əgər bir kəsin vəfalı olub-olmadığını bilmək istəyirsənsə bax gör dostları onun yadına düşür, ya yox, vətən həsrəti çəkir, ya yox və keçmişi üçün ağlayır, ya yox.
◘Digəri deyib: "Xoş xasiyyətli olmaq, az danışmaq və mötədil yol getmək peyğəmbərlərin xüsusiyyətlərindəndir. Bədxasiyyət olmaq, çox danışmaq (çox danışmaqda məqsəd faydasız və şəriətə zidd olan sözlərdir) və təkəbbürlə yol getməksə bədbəxtlərin xüsusiyyətlərindəndir.
◘Başqa birisi deyir: "Üç şeyin sonu yoxdur; əmniyyət, salamatlıq və dolanmaq üçün kifayət edəcək qədər ruzi.” (Şübhəsiz, bunlarda məqsəd budur ki, bu nemətlərin əzəməti ölçüyə gəlmir.)
◘Bir hikmət sahibi deyir: "Heç bir möhtərəm şəxs, üç yerdə padşah belə olsa, böyüklük etməməlidir; ata-ana qarşısında, axirət işindən ötrü istifadə etdiyi alimin hüzurunda və qonaq qəbul edən zaman.”
◘İbn Abbas deyir: "Həmsöhbətimin mənim boynumda üç haqqı var: Üçünü mənə tutsa gözümü üzünə dikərəm, otursa ona yer verərəm, danışan zaman sözlərinə qulaq asaram. Axmaq həmsöhbət xətərlidir, ondan uzaqlaşmaq isə uğur və müvəffəqiyyət.
◘İbn Abbas deyir: "Şeytan heç vaxt üç anda etdiyi kimi nalə və fəryad qopartmayıb; Allahın lənəti gələn zaman və asimandan qovulanda, Peyğəmbər (s) dünyaya gələndə və birinci ayəsi "Bismillahir-rəhmanir-rəhim” olan "Fatihə” surəsi nazil olanda.”
◘Qəzali deyir: "Tövbə üç şərtlə qəbul olunar; günahları tərk etməklə, gələcəkdə də onu tərk etmək qərarına gəlməklə və keçmiş günahları yumaqla.” (Saleh əməl vasitəsi ilə, yaxud qəzaya verilmiş əməlləri yerinə yetirməklə və s.)
◘Peyğəmbər (s) bir qrup səhabəsindən soruşdu: "Siz nəsiniz?” (Yəni, hansı məsləkə xidmət edirsiniz?”) Dedilər: "Möminik!” Buyurdu: "İmanınızın nişanəsi nədir?” Dedilər: "Çətinlikdə səbr edirik, rifah halında şükr edirik, qəza və qədərə boyun əyirik.” Buyurdu: "And olsun Kəbənin rəbbinə siz möminsiniz!”
◘Peyğəmbər (s) buyurub: "Üç həddi-büluğa çatmamış övladını itirən kişi və üç həddi-büluğa çatmamış övlad dağı görən qadın cəhənnəmdən amandadırlar.” (Bu şərtlə ki, müsəlman olub müsəlman da dünyadan getsinlər.)
◘Əbuzər Peyğəmbərdən (s) nəql edir ki, üç həddi-büluğa çatmamış övladını itirən hər bir müsəlman ata-ananı Allah öz fəzl və kərəmi ilə behiştə daxil edər.”
◘Müaviyə Xalid ibn Müəmmərdən soruşdu: "Əlini (ə) nəyə görə sevirdin?” Dedi: "Çünki üç imtiyaza malik idi; qəzəb vaxtı səbirli idi, danışanda düz danışardı, hökumət və xilafət zamanında ədalətli idi.”
◘Həsən Bəsri deyir: "Müaviyə üç iş gördü ki, bu işlər onu həlak etdi; xilafəti qəsb etdi. Halbuki, xilafətə ondan da layiq Peyğəmbər (s) səhabəsi var idi. İkincisi, həmişə şərab içib məst olan oğlu Yəzidi camaata hakim təyin etdi. Üçüncüsü isə ipək paltar geyinir, saz çalırdı və Ziyadı özünün qardaşı adlandıraraq İraqa hakim təyin etdi.”
◘Bir hikmət sahibi deyir: "Dünyanı üç şeydən birindən ötrü tələb edirlər; ehtiyacsızlıq, izzət və rahatlıqdan ötrü. Halbuki, izzət dünyadan üz döndərməkdə, ehtiyacsızlıq qənaətdə, asayiş isə azacıq əziyyət çəkməyin kölgəsindədir.”
◘Əhnəf ibn Qeys deyir: "Hər kimin mənimlə arası dəysə onunla üç müamilədən birini edirəm. Əgər böyük adam olsa onun məqamına görə ehtiram edib yalnız ondan üz döndərirəm. Yox, əgər məndən aşağı olsa öz abrımı qorumaqdan ötrü onu öz başına buraxıram. Əgər mənimlə bərabər olsa ona minnət qoyuram.
◘Məhəmməd ibn Simak deyir: "İllərlə var-dövlət dalınca qaçdım. Bir gün Qarun yadıma düşdü (ki, o qədər var-dövlətinin olmasına baxmayaraq aqibəti necə oldu!). Gördüm üç şeydən artıq heç nə məni Allaha yaxınlaşdırmayacaq; pəhrizkar qəlb, doğrudanışan dil və səbrə adət etmiş bədən.”
◘Yəhya ibn Məaz deyir: "Hərislik şirə bənzəyir. İnsanlar da ona münasibətdə üç cürdür: Bir dəstəsi onu azad buraxıb. Bunlar dünyapərəstlərdir. Digər dəstəsi onu bağlayıblar. Bunlar zahidlərdir. Bir dəstəsi də ki, onun başını kəsib atıb. Bunlar Allahın dostları, o cümlədən, peyğəmbərlər və onların ardıcıllarıdır.”
◘Keçmişdə insanlar üç şeyi bir-birinə göstəriş verər və yazışmalarında da bunu qeyd edərdilər; hər kim axirəti üçün çalışsa, dünyasını Allah yoluna qoyar, hər kim batinini islah edərsə Allah da onun zahirini gözəlləşdirər və hər kəs də Allahla öz arasını düzəltsə Allah da onunla camaatın arasını düzəldər.”
◘İbn Abbas deyib: "Zöhd” kəlməsi (ərəb qrafikasına əsasən) 3 hərfdən ibarətdir; د, ه,ز . «ز» (z) yəni, zadul-məad (yəni, axirət azuqəsi), «ه» (h) yəni hidayət (dində) və «د» (d) yəni, davamlılıq (Allaha itaətdə.)”
◘İbn Abbasdan soruşdular: "Günlərin ən yaxşısı, ayların ən yaxşısı və əməllərin ən yaxşısı hansıdır?” Dedi: "Günlərin ən yaxşısı Cümə günüdür. Ayların ən yaxşısı Ramazan ayıdır. Əməllərin ən yaxşısı isə beş namazı əvvəl vaxtında qılmaqdır.” Bu sualı Həzrət Əlidən (ə) də soruşdular, buyurdu: "Məğribdən məşriqəcən bütün alimlərdən bu sualı soruşsanız bu cavabı verəcəklər. Amma mən deyirəm ki, əməllərin ən yaxşısı Allah dərgahında qəbul olunanı, ayların ən yaxşısı tövbə etdiyin ay, günlərin ən yaxşısı isə imanla Allaha tərəf getdiyin aydır.”
◘Yunan filosoflarından biri deyib: "Üç şey heç kəsdən ötrü biabırçılıq deyil; xəstəlik, fəqirlik və ölüm.”
◘Vəhəb deyir: "Tövratda yazılıb: "Həris adam dünyaya da sahib olsa fəqirdir, Allaha müti olan qul da olsa (azad insan olmasa da) itaətkardır və qane insan isə ac olsa da ehtiyacsızdır.”
◘Allah peyğəmbərlərdən birinə vəhy edib buyurdu: "Xaşe (və kövrək) qəlb, təvazökar ruh və ağlar göz gətir və dua et Mən də müstəcab edim.”
◘Deyirlər ki, bir kişi bir filosofun yanına gedib dedi: "Filan dostunuz sizin barənizdə xoşagəlməz bir söz dedi.” Filosof dedi: "Qardaş! Sən mənim yanıma gələndən mənim haqqımı üç dəfə tapdalayıb mənə zülm etdin; dostumu mənim gözümdən saldın, pak qəlbimi bulaşdırdın, özün də sui-zənnə uğradın. (Yəni, bilmirəm düz deyirsən, ya yox və bu söz gəzdirməkdə məqsədin nədir?!)”
◘Bir hikmət sahibi deyir: "Üç xüsusiyyət var ki, hər kəsdə olsa əqli kamildir; dilinin ixtiyarı özündə olsun, zəmanənin vəziyyətindən xəbərdar olsun və öz işi ilə məşğul olsun (ömrünü boş-boşuna keçirməsin).”
◘Başqa birisi Allahla münacat edən zaman deyib: "(Pərvərdigara!) Mənim qəlbimin ən böyük itaəti ümidimi sənə qarşı yönəltməyimdir, ən şirin sözüm səni mədh edib şəninə tərif deməyimdir və nəzərimdən ən üstün vaxt səninlə görüşdüyüm vaxtdır.”
◘Hədisdə deyilir ki, bir gün Cəbrail (ə) Peyğəmbərə (s) ərz etdi: "Əgər bizim ibadətimiz yer üzərində olsaydı üç əməli heç vaxt tərk etməzdim; müsəlmanlara su verməyi, (böyük və ehtiaclı) ailə sahiblərinə kömək etməyi və camaatın günahlarının üstünü örtməyi.”
◘Bir kişi İmam Həsən Müctəbadan (ə) hacətini istədi. İmam (ə) söykənib oturmuşdu. Düzəlib buyurdu: "Peyğəmbər (s) buyurub ki, hər kəsi özünəməxsus yerdə oturdun (yəni, hər kəslə onun səviyyəsinə uyğun rəftar edin.)
Mən indi səndən üç sual soruşacağam. Əgər cavab verə bilsən sənə üç yüz dinar verəcəyəm.” Dedi: "Soruşun, Allahın qüdrətindən başqa qüdrət yoxdur.” Buyurdu: "
–Kişinin bəzəyi nədir?
–Helm ilə bir yerdə olan elm.
–Əgər olmasa?
–Təqva ilə bir yerdə olan kərəm.
–Əgər o da olmasa?
–Səbr ilə bir yerdə olan fəqirlik.
–Əgər o da olmasa?
–Göydən bir atəş gəlib dəri və sümüklərini yandırıb kül etsin.
Həzrət (s) təbəssüm etdi və dediyinin iki bərabərində ona pul verdi.
◘Bir hikmət sahibi deyib: "Hər kəs üç şeyə sahib olmamış üç şey iddiasında olsa bil ki, şeytan ona məsxərə edir; dünyanı tərk etməmiş zikrin şirinliyini dadmaq, özünə qəzəblənməmiş Allah razılığını tələb etmək və camaata sitayiş etməyi tərk etməmiş ixlas sahibi olmaq.”
◘İbrahim Ədhəmə dedilər: "Nəyə görə zöhdü bəyəndin? "Dedi: "Üç səbəbdən ötrü:
1.Gördüm qəbir dəhşətlidir, heç bir dost da yoxdur.
2. Gördüm yol uzundur, azuqə yoxumdur.
3. Gördüm Qiyamət məhkəməsinin qazisi Cabbar Allahdır, mənim isə heç bir üzrüm yoxdur.”
◘Həzrət İbrahim Xəlil peyğəmbərdən (ə) soruşdular: "Nə səbəb oldu ki, Allah səni özünə dost seçdi? "Buyurdu: "Üç səbəbə görə; Allahın göstərişini başqalarının istəklərindən üstün tutdum, Allahın öhdəsinə aldığı işlərdən ötrü (ruzi və s.) çox da təlaş etmirdim (yəni, kafayət qədərindən artığını tələb etmir, haramlarının dövrəsində dolanmırdım) və heç vaxt qonaqsız yemək yemirdim.
◘Bəziləri deyib: "İnsanların ən xoşbəxti odur ki, bilikli qəlb, səbirli bədən və qane ruha malik olsun.”
◘Yenə də deyiblər: "Üç xüsusiyyət hər kimdə olmazsa fəzl və kamalı da yoxdur. Biri cahil və ağılsızlara dözəcək helm, digəri günahdan çəkindirəcək təqva və camaatla keçinəcək xoş xasiyyət.”
Və yenə də deyiblər: "Üç kəs var ki, onları üç yerdən başqa yerdə tanımaq olmaz; səxavətli insanı qıtlıq zamanı, şücaətlini döyüş zamanı və səbirli insanı qəzəb vaxtı.”
◘Bəziləri deyib: "Əqlin üç əlaməti var; pəhrizkarlıq, doğrudanışmaq və bihudə işləri tərk etmək.”
◘Həzrət Rəsuldan (s) soruşdular: "Mömini necə tanıyaq?” Buyurdu: "Vüqarı, mülayim xasiyyəti və düz danışığı ilə.”
◘Bir ədib sultanın yanına getdi. Danışmaq icazəsi istədi. Sultan dedi: "Bir şərtlə.” Dedi: "Nə şərt?” Dedi: "Mənim üzümə məni tərifləmə, çünki mən özümü səndən yaxşı tanıyıram, ürəyində olanların əksinə söz demə və heç kəsin qeybətini etmə.”
◘Bəziləri deyib: "Üç şeydən kənar gəzmək hikmət və ağılın əlamətidir; cahilin nadanlığından, aqilin yanılmasından və qafilin səhvindən.”
◘Yenə də deyiblər: "Üç kəsi üç yerdə tanımaq olar; səbirlini qəzəb vaxtı, şücaətlini qorxu vaxtı və qardaşı ehtiyac vaxtı.”
◘Həzrət İsa (ə) buyurub: "Hər kəsin elmi olsa, ona əməl etsə və onu başqalarına öyrətsə asimanlarda hörmətli olar.”
◘Bəziləri deyib: "Dindarlar atəşdən, böyüklər biabırçılıqdan, ağıllı insanlar isə şərdən qorxurlar. Hər kimin dini, böyüklüyü və ağlı varsa atəşdən, biabırçılıqdan və şərdən amandadır.”
◘Bir yunan alimi deyib: "Əgər bədən yazmağa, oxumağa və öyrənməyə mane olan xüsusiyyətlərdən sağlam, ağıl eyibsiz və ruzi də kifayət qədər olarsa, başqa şeylərdən ötrü qüssələnmək yersizdir.”
◘Əhməd ibn Məhəmməd Zahiddən nəql edirlər ki, deyib: "Ağıllı insanın əlamətləri saya gəlmir, amma axmaq insanın mənim nəzərimcə üç əlaməti var; ömrünün hədərə getməsindən qorxmur, boş-boş danışmaqdan doymur, eyiblərini ona deyən adamla oturub-durmağı xoşlamır.”
◘Bir arif deyir: "Üç şey qəlbi bərkidər: Yersiz gülmək, tox halda yemək və lazımsız sözlər danışmaq.”
◘Əflatun deyib: "Sənə qarşı etinasızlıq göstərən kəslə görüşə getmə, sözünü təkzib edən şəxslə söhbət etmə və sözünə qulaq asmayan kəsə söz demə.”
◘Yenə də Əflatun deyib: "Adamların ruhiyyəsi üç yerdə əvəz olar; sultanlara yaxınlaşan zaman, evlilikdən sonra və əlinə var-dövlət gələn zaman. Əgər bir kəs bu üç hallarda dəyişməsə və özünü itirməsə qəzavəti düzgün, müamiləsi də səhihdir.”
◘Bir hikmət sahibi deyib: "Elmin sahəsi üç qarışdır. Birinci qarışa daxil olana təkəbbür gələr, ikinci qarışa daxil olan təvazökar olar, üçüncü mərhələyə daxil olansa başa düşər ki, heç nə bilmir.”
◘Müəllif deyir: "Allah üç qəribə mətləbi Quranın üç surəsində bir-birinin ardınca bəyan edib: "Bəni-İsrail” surəsində Peyğəmbərin (s) cismani meracına işarə edərək buyurur ki, Məkkədən Əqsa məscidinə hərəkət etdi, "Kəhf” surəsində əshabi-Kəhfin üç yüz neçə il yatmasını nəql edir və ”Məryəm” surəsində Həzrət İsanın (ə) atasız dünyaya gəlməsindən danışır.”
◘Bir hikmət sahibi deyib: "Üç şey barəsində fikirləşmə; kasıblıq və yoxsulluq fikrində olma ki, qəm-qüssən çox olar, uzun ömür sürmək fikrini də başında çox dolandırma ki, bütün ömrünü bir yerə yığsan malını xarab edərsən və sənə zülm edənlərdən də əvəz çıxmağa çalışma ki, qəlbin daşlaşar, qəzəbin isə artar.”
◘Əbuzər buyurdu: "Dünya üç saatdır; keçən saat, mövcud saat, ona çatıb-çatmayacağın məlum olmayan gələcək saat. Elə isə, əslində, bir saatdan başqa əlində heç bir şey yoxundur. Çünki, ölüm də saatbasaat yaxınlaşır.”
◘Bir hikmət sahibi deyir: "Üç şey var ki, hər bir şeydən üstündür; həyat, həyatın iki bərabəri və həyatdan da yaxşı olan şey. Həyat ibarətdir asayiş və xoşluqdan, həyatın iki bərabəri ibarətdir yaxşı addan, həyatdan da yaxşı şey isə Allahın razılığı və behiştdir. Üç şey də var ki, hər şeydən daha pisdir; ölüm, ölümün iki bərabəri və ölümdən də pis olan şey. Ölüm fəqirlik və yoxsulluqdur, ölümün iki bərabəri bədnam olmaqdır, ölümdən də pis olan şey isə Allahın qəzəbidir. Allaha pənah!”
◘Loğman öz oğluna deyib: "Oğul” elə ki, mədə doldu fikir yuxuya gedər, hikmət işdən düşər, bədən də ibadətdən qalar.”
Mərhum Mühəqqiq özünün "Əxlaqi-Nasiri” kitabında nəql edib deyir ki, ibadət üç cürdür: 1. Bədənin ibadəti, yəni, oruc, namaz və ibadətgahlara getmək, 2. Ruhun ibadəti, yəni, tövhidə və Allahın sifətlərinə, Onun vucuduna, Allahın hikmətinə və din göstərişlərinə düzgün əqidə bəsləmək. 3. Camaatla ünsiyyətdəki ibadət, yəni, alver, evlənmə, əmanəti qaytarma, xeyirxahlıq, müsəlmanlara kömək, düşmənlərlə cihad, namusu qorumaq, din və elmi mərkəzləri himayə etmək.”
◘"Səbr” sözünün lüğətdəki mənası "dözümsüzlükdən çəkinmək və qeyri-mülayim hallara tab gətirməkdir.” Bu səbr üç qismdir; 1. Ümumi camaatın səbri. Bu insanların camaat arasında öz abır və heysiyyətlərini qorumaqlarından ibarətdir. 2. Zahidlərin və abidlərin səbri. Bu axirət savabı qazanmaqdan ötrü olunan səbrdir. 3. Ariflərin səbri. Bu da Allahın razılığı olduğu halda rastlaşdıqları acı hadisələr müqabilində etdikləri səbrdir. Bu səbr barədə Allah-təala Quranda yetmişdən çox yerdə söz açmış və bu haqda saysız hədislər rəvayət olunmuşdur.
◘Peyğəmbər (s) buyurub: "Hər kəsə üç şey verilibsə ona hər iki dünyanın xeyri verilib; Allahın qəza və qədərinə razı olmaq, bəla zamanı səbirli olmaq və rifah zamanı dua etmək.”
◘Həzrət Sadiq (ə) buyurub: "Üç şeyin azı da çoxdur; atəş, fəqirlik və borc.”
◘Xalid ibn Səfvan deyir: "Üç şeyin çarəsi yoxdur; tənbəlliyə qarışmış yoxsulluğun, həsəd və paxıllığa qarışmış düşmənçiliyin və qocalıq zamanında xəstəliyin.”
◘Bəziləri deyiblər: "Həyatın səfası üç şeydədir; geniş evdə, çoxlu xidmətçidə və ürəyəyatan qadında. Üç kəslə gərək mülayim, xoşrəftar və üzügülər olasan; sultan, xəstə və qadınla.”
◘Üç şey asayiş üzərindən xətt çəkir; dişağrısı, tərs xidmətçi və sözə baxmayan qadın.
◘Xəlil ibn Əhməd Nəhvi deyir: "Var-dövləti üç kəsdən ötrü yığırlar ki, üçü də düşməndir; arvadın əri, oğulun arvadı və qızın əri.”
◘Haris Mühsaibi deyib: ”Üç şey aztapılan, yaxud da tapılmayandır; iffətli gözəllik, dindarlıqla bir yerdə xoş xasiyyət və əmanətdarlıqla birgə qardaşlıq vəzifəsini yerinə yetirə bilmək.”
◘Bir filosof deyib: "Fəlsəfə nəzərindən birinci vacib Allaha itaət, sonra ata-anaya, daha sonra isə camaata ehtiram göstərməkdir. Hər kim bu üç vacibatı yerinə yetirsə Allah onu möhtərəm, böyük və əzəmətli insan edər.”
◘Peyğəmbərdən (s) nəql olunur ki, hər kim dünya istəyirsə ticarət etsin, hər kim axirət istəyirsə zahid olsun və hər kim də ki, dünya və axirət istəyirsə elm öyrənsin.
◘Şafeiyə (dörd sünni məzhəbindən birinin imamı) dedilər: "Əli (ə) barəsində nə deyə bilərsən?” Cavab verdi: "Nə deyim o kəsin barəsində ki, üç sifət üç xüsusiyyətlə birgə onun vücudunda cəm olub və heç kəsdə belə bir şey yoxdur; fəqirlik səxavətlə, şücaət əqllə, elm əməllə.”
Category: O, sizə nəsihət verir ki, bəlkə nəsihət alasınız | Added by: Ənfal
Views: 272 | Downloads: 0 | Rating: 0.0/0
Total comments: 0
Yalnız qeydiyyatdan keçmiş istifadəçilər şərhləri əlavə edə bilər.
[ Registration | Login ]